Autizm spektr pozuntusu (ASP) sosial qarşılıqlı əlaqədə çətinliklər, ünsiyyət problemləri və təkrarlanan davranışlar və ya məhdud maraqlarla xarakterizə olunan heterogen neyroinkişaf pozuntusudur. Ənənəvi olaraq, ASP-nin neyrobioloji əsasları haqqında tədqiqatlar əsasən prefrontal qabıq və amigdala kimi kortikal bölgələrə fokuslanmışdır. Lakin araşdırmalar göstərir ki, ənənəvi olaraq motor nəzarətlə əlaqələndirilən beyincik ASP-nin patofiziologiyasında mühüm rol oynaya bilər.
Ənənəvi olaraq, ASP tədqiqatı əsasən pozuntu ilə əlaqəli əsas bölgələr kimi beyin qabığına, xüsusilə də frontal və temporal paylara fokuslanmışdır. Lakin neyrogörüntüləmə və neyroanatomiyada son irəliləyişlər ASP-də beyinciyin rolunu vurğulamışdır. Bu araşdırma ASP-də beyinciyin iştirakı haqqında həm anatomik, həm də funksional baxış bucağını dəyişdirir. ASP ilə bağlı bu tədqiqatının əsas diqqəti beyin qabığı və onun əlaqələrinə yönəldilsə də, artan sübutlar göstərir ki, uzun müddət əsasən motor koordinasiyada iştirak etdiyi düşünülən beyincik, autizmin patofiziologiyasında da əhəmiyyətli rol oynaya bilər.
Beyincik arxa kəllə çuxurunda yerləşən, ənənəvi olaraq motor nəzarət və koordinasiya ilə əlaqəli yüksək dərəcədə təşkil edilmiş beyin strukturudur. O, hər biri spesifik funksional xüsusiyyətlərə malik olan fərqli paylara malikdir. Son neyrogörüntüləmə tədqiqatları göstərmişdir ki, beyincik təkcə motor funksiyalarda iştirak etmir, həm də koqnitiv və emosional emalda mühüm rol oynayır. Beyincik funksiyasının bu genişlənmiş görüntüsü onun ASP-dakı potensial iştirakını anlamaq üçün əsasdır.
Çoxsaylı neyrogörüntüləmə tədqiqatları ASP-li şəxslərin beyinciyində struktur anomaliyalar bildirmişdir. Bu anomaliyalara tez-tez beyincik paylarının ölçüsündə, xüsusilə VI və VII paylarda fərqliliklər daxildir. Bu struktur dəyişikliklər ASP-li fərdlərdə müşahidə olunan motor və koqnitiv çətinliklərə zəmin yaratmış ola bilər.
Son tədqiqatlar göstərmişdir ki, beyincik diqqət, dil, qısamüddətli yaddaş və emosional tənzimləmə daxil olmaqla, müxtəlif proseslərdə iştirak edir. Bu genişlənmiş funksiyaları nəzərə alaraq, beyincik anomaliyalarının ASP-li fərdlərdə müşahidə olunan müxtəlif simptomlara töhfə verdiyini düşünmək məntiqlidir.
Mənbə: https://www.academia.edu/answers/QDmx4D
