ABŞ-ın Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzinin paylaşdığı bir məqalənin dilimizə tərcümə edilmiş xülasəsini sizlərə təqdim edirik. Məqaləyə ətraflı nəzər salmaq üçün linkə keçid edə bilərsiniz.
Autizm Spektrum Pozuntulu (ASP) uşaqların inkişafında ciddi təsir göstərən bir vəziyyətdir. 2022-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarında aparılan geniş miqyaslı tədqiqat autizmin yayılmasında əhəmiyyətli artım olduğunu göstərir.
Əsas Nəticələr
Yayılma Dərəcəsi
2022-ci ildə 8 yaşlı uşaqlar arasında autizmin yayılması 1000 uşaqdan 32,2-də (hər 31 uşaqdan 1-də) müşahidə edilmişdir. Bu rəqəm əvvəlki illərlə müqayisədə artım göstərir.
Cins Fərqləri
Oğlan uşaqlarında autizm qızlara nisbətən 3,4 dəfə çox rast gəlinir. Oğlanlar arasında 1000-də 49,2, qızlar arasında isə 1000-də 14,3 halda müşahidə olunur.
İrqi və Etnik Fərqlər
Tədqiqat maraqlı bir tendensiyanı ortaya qoyur:
- Asiya və Sakit Okean adaları mənşəli uşaqlarda: 1000-də 38,2
- Amerikan yerli və Alyaska mənşəli uşaqlarda: 1000-də 37,5
- Afroamerikan uşaqlarda: 1000-də 36,6
- İspan mənşəli uşaqlarda: 1000-də 33,0
- Ağdərili uşaqlarda: 1000-də 27,7
Bu məlumatlar göstərir ki, azlıq qruplarından olan uşaqlarda autizm daha çox müşahidə edilir.
Əqli Qabiliyyət və Autizm
Autizmli uşaqların 39,6%-də əqli qabiliyyət məhdudiyyəti müşahidə edilir. Bu vəziyyət xüsusilə Afroamerikan (52,8%) və Amerikan yerli (50%) uşaqlarında daha yüksəkdir.
Erkən Diaqnostika
Autizmin orta diaqnostika yaşı 47 aydır. Lakin 2018-ci ildə doğulan uşaqlarda 48 aylığa qədər diaqnostika halları 2014-cü ildə doğulanlara nisbətən 1,7 dəfə yüksəkdir. Bu, erkən müəyyenetmədə irəliləyiş olduğunu göstərir.
COVID-19 Təsiri
2020-ci ilin əvvəlində pandemiya zamanı autizm müəyyenetmə prosesində müvəqqəti azalma müşahidə edilmişdir.
Nəticə və Tövsiyələr
Bu tədqiqat göstərir ki, autizmin yayılması artır və xüsusilə azlıq qruplarından olan uşaqlar arasında daha çox rast gəlinir. Bu vəziyyət:
- Erkən diaqnostika xidmətlərinin gücləndirilməsini
- Bütün etnik qruplar üçün bərabər xidmət imkanlarının yaradılmasını
- Dəstək və müalicə xidmətlərinin genişləndirilməsini tələb edir
Autizmli uşaqların tam potensiallarını reallaşdıra bilməsi üçün cəmiyyət tərəfindən əhatəli dəstək və anlayış göstərilməsi vacibdir. Həmçinin, ailələr üçün təlim və məlumatlandırma proqramlarının genişləndirilməsi də əhəmiyyətlidir.
